Uit het boek Om mensen gebouwd

STELLING

Anders dan vaak gedacht wordt, is elektrostatische oplading niet te voorkomen. De mate waarin een voorwerp of persoon opgeladen wordt, is wel te beïnvloeden. Als tevens ervoor gezorgd dat de elektrostatische ontlading langzaam gebeurt, dan zal men – bij aanraking van metalen voorwerpen e.d. – geen hinderlijke schokken ervaren.

ONDERBOUWING

De schok ten gevolge van een elektrostatische ontlading is geen onbekend verschijnsel. Veldonderzoek leerde dat ongeveer een kwart van de mensen in Nederland op het werk klachten ervaart door statische elektriciteit. Aangenomen wordt dat het probleem in woningen minder vaak optreedt.

De klachten bestaan vooral uit het ondervinden van hinderlijke en soms zelfs pijnlijke schokken bij het aanraken van geleidende voorwerpen zoals metalen klinken van deuren en kasten en stalen trapleuningen. Een enkele maal springen er letterlijk vonken over als mensen elkaar zoenen of voorzichtig een hand geven. Dat is een onaangename ervaring, niet alleen door de schrik, maarook door de pijn.

Sommige mensen geven aan dat zij zich ten gevolge van elektrostatische oplading gespannen voelen. Hiervoor is geen wetenschappelijke verklaring te geven. Waarschijnlijk wordt dit veroorzaakt door de angst voor de ontlading. Mensen weten vaak onbewust onder welke omstandigheden vonken zullen overspringen. De angst voor de ontlading kan leiden tot een gespannen, opgeladen gevoel.

Aan de elektrostatische ontlading gaat de oplading vooraf. In tegenstelling tot hetgeen meestal gedacht wordt, is wrijving niet de oorzaak van een elektrostatische oplading. De beste verklaring kan gegeven worden aan de hand van de Helmholz Doppelschicht: Als twee verschillende materialen in zeer nauw contact met elkaar komen, dan springen er elektronen van het ene materiaal naar het andere. De oorzaak hiervan zijn de kleine verschillen in de krachten waarmee verschillende atomen de elektronen aan zich binden. Als de twee materialen weer gescheiden worden, blijven er elektronen achter. Dit komt omdat elektronen zich slechts langzaam door een materiaal kunnen verplaatsen. Het materiaal met een overschot aan elektronen krijgt hierdoor een negatieve lading. Het andere een positieve lading.

De voorwaarde voor statische oplading is dat de scheiding van de materialen voldoende snel gebeurd. De grootste oplading treedt dan ook op tijdens het lopen en bij het opstaan uit stoelen. Soms wordt het veroorzaakt door het rijden van een kantoorstoel over ‘ouderwets’ synthetisch tapijt dat niet antistatisch is. Dit kan leiden tot een lichaamspannings-opbouw van meer dan 10.000 V.

De hoeveelheid lading die achterblijft, is afhankelijk van de weerstand die de elektronen op hun weg terug ondervinden. In metalen die goede geleiders zijn, stromen de elektronen gemakkelijk terug. Metalen zijn daarom niet of zeer moeilijk langer op te laden zijn. In isolatoren zoals glas, rubber, pvc, ondervinden de elektronen een grote weerstand. Deze zijn daarom goed op te laden. Veel stoffen hebben een elektrische weerstand die tussen die van de metalen en de isolatoren ligt. En zullen hun lading langzaam naar de elektrische aarde verliezen.

helmholtz

De elektrische weerstand van materialen, zowel natuurlijke als synthetische, wordt zeer sterk beïnvloed door de relatieve vochtigheid (r.v.). Als de r.v. toeneemt, neemt de elektrische weerstand af. Bij een relatieve vochtigheid hoger dan 65% is de kans op een hinderlijke elektrostatische oplading zeer gering. Tussen 40 – 65% treden problemen ten gevolge statische elektriciteit niet vaak op. Bij een relatieve vochtigheid onder 40% is zonder preventieve maatregelen (anti-statische vloerbedekking e.d.) de kans hinderlijk sterke elektrostatische opladingen (en ontladingen) groot.

Mensen met zweetvoeten zijn bij statische elektriciteit in het voordeel t.o.v. andere mensen. Door het vocht dat in de zool van de schoen trekt, vermindert de weerstand ervan. Door de langere weerstand zal de elektrostatische oplading sneller verdwijnen.

Het probleem van statische elektriciteit ontstaat pas als een ‘opgeladen’ persoon zich ontlaadt door het vastpakken of aanraken van een geleidend materiaal. Hierbij kunnen er schokken gevoeld worden als men minimaal tot 1.500 à 2.500 Volt is opgeladen. Vanaf 5.000 Volt kunnen er steken optreden en wordt de hinder aanzienlijk. Als de ontlading langzaam geschiedt, bijvoorbeeld doordat er via een materiaal met een niet al te lage elektrische weerstand ontladen wordt, dan wordt de ontlading niet waargenomen.

ontladen_vinger

OPLOSSING

De afwerking van een ruimte en het meubilair zijn naast de kleding en het schoeisel bepalend of er problemen met statische elektriciteit optreden. De elektrische weerstand van de ondergrond heeft hierop eveneens invloed. Vandaar de volgende aanbevelingen:

  • Kies voor antistatisch tapijt en stoelen met een antistatische bekleding. Zorg ervoor dat dit ook geldt voor de rug van het tapijt. Gebruik de tapijtlijm die fabrikant van het antistatische tapijt voorschrijft. Deze zijn voldoende mate geleidend om de antistatische eigenschappen van het tapijt te waarborgen.
  • Stel hogere eisen aan het tapijt en de lijm als deze op een houten (is slecht geleidende) vloer wordt gelegd.
  • Kies voor niet-metalen deurklinken en trapleuningen.

LITERATUUR

  • C.A.M. Snepvangers & A.C. Boerstra, 2000. Statische Elektriciteit in Gebouwen. In: Praktijkboek gezonde gebouwen. ISSO/SBR, Rotterdam
  • Günter Lüttgens & Martin Glor, 1993. Elektrostatische Aufladungen begreiffen und sicher beherrschen. Expert-Verlag, Duitsland.
  • G.W. Brundrett, 1990. Criteria for moisture control. Butterworth & Co Ltd, Verenigd Koninkrijk.
  • Wolfgang Maes, 1998. Stress durch Strom und Strahlung. Institut für Baubiologie + Oekologie IBN, Duitsland.

Reacties

Statische elektriciteit: ongemerkt ontladen is een genoegen — 18 reacties

    • Voor een elektrostatische ontlading moet er aan 2 voorwaarden voldaan worden. Ten eerste moet er sprake zijn van een elektrostatische oplading. Ten tweede iets zijn waaraan ontladen kan worden. Aan beide moet worden voldaan.

      Uit uw reactie maak ik op dat het gaat om ontladingen in de orde van grootte van ongeveer 10 kV.

      Deurgrepen van diepvriesmeubels in winkels zijn vaak van kunststof. Kunststoffen zijn, maar lang niet alle, elektrostatisch op te laden. Ik kan me niet voorstellen dat door het vastpakken van klanten van deze deurgreep deze zich noemenswaardig elektrostatisch oplaadt en vervolgens via u ontlaadt.

      Aannemelijker is dat U elektrostatisch opgeladen bent als u de deurgreep vastpakt. Daarbij treedt dan de elektrostatische ontlading op. Waarschijnlijk is de elektrische weerstand van de deurgreep tot de elektrische aarde zeer gering waardoor deze snelle ontlading kan optreden. Overigens is dit laatste iets wat heel vaak voorkomt. Bijvoorbeeld bij de waterkraan in de badkamer of keuken.

      Waarom U elektrostatisch opgeladen wordt en in het bijzonder in winkels kan ik van hieruit niet beoordelen.

  1. Hoi,

    Ik heb eenzelfde probleem als de persoon hierboven. Het hangt heel erg van de winkel af. De locale Albert Heijn heb ik het heel erg. Ik moet dan om de paar stappen een van de metalen rekken aanraken om me te ontladen, omdat ik anders weer een schok krijg.

    Hoewel mijn man en moeder soms ook wel eens schokken krijgen daar, heeft niemand het zo erg als ik. Bij mijn laatste solicitatie had ik hetzelfde probleem: iedereen en alles dat ik aanraakte schokte me. Soms zijn de schokken klein, en soms zijn ze echt heel heftig, en heb ik een uur daarna nog pijn of heb ik geen gevoel in m’n vingers.

    Ik draag geen heel gekke kleding, veel katoen, en heb het met veel verschillende soorten schoenen (al maken sommige schoenen het wel erger heb ik het idee).

    Weet iemand misschien waar dit aan kan liggen? Ik ben aangenomen bij dat bedrijf en ga daar straks werken. Hoe kan ik mezelf beschermen tegen al die schokken?

    • Wat U beschrijft, is dat U heel snel elektrostatisch opgeladen bent. Een paar stappen zijn al voldoende. Populair gezegd ontstaat elektrostatisch oplading door wrijving. Als u loopt, dan kan er elektrostatisch oplading ontstaan bij de zolen en door wrijving tussen verschillende kledingstoffen. In schoenen gebeurt het niet tenzij ze heel los om de voet zitten. De kern van het probleem zit hier. Op afstand is niet aan te geven welke stoffen/materialen verantwoordelijk zijn voor de elektrostatische oplading.

      Ook voor vrouwen zijn er elegante ESD werkschoenen. Deze zorgen ervoor dat er elektrostatisch oplading veel minder wordt tot geheel verdwijnt. Op de site http://www.esdproducts.eu/nl/esd-products-esd-training-opleiding/esd-schoenen/antistatische-esd-werk-schoenen/antistatische-esd-damesschoenen zijn voorbeelden hiervan te vinden. Waar ze te krijgen, kan ik U niet zeggen. Daarvoor moet U met hen contact opnemen.

      Als niet goed mogelijk is om het probleem van het opladen aan te pakken dan wilt het weleens helpen om bij het handen schudden de hand van de ander in 1 keer ferm beet te pakken. De gedachte hierachter is dat het vonkje dan niet de tijd krijgt om over te springen. Of dit bij U werkt, durf ik niet te zeggen maar is zeker de moeite waard om te proberen.

  2. Enkele maanden geleden heb bij het aanraken van een stoel in de bus een vreselijke prikkel in mijn pink gehad
    Ik dacht dat ik door iets geprikt was. Ik begrijp nu dat dit statische elektrische prikkel was
    Nu 4 maanden verder heb ik nog een snijdend gevoel in de pink, uitstralend naar dat gedeelte van mijn pols mijn onderarm
    Ik voel dat er is mis is daar binnen.
    M i diep gelegen zenuwen aangetast
    De huisarts kan dat niet plaatsen … advies dit nog 4 weken aan te zien
    Mijn vraag: zal dit naar gevoel overgaan? En wat is uw advies?

    • Laat ik voorop stellen dat ik geen medicus ben. Ik kan U op dit punt dan ook geen advies geven.

      Elektrostatische ontlading zijn geen zeldzaam verschijnsel. Het overkomt ons dagelijks vele malen. Het aantal keren dat het opgemerkt wordt doordat het hinderlijk, is heel beperkt of zelfs nul. Het is dus een normaal fenomeen waar het lichaam dagelijks vele malen te maken krijgt.

      In de wetenschappelijk literatuur wordt (ernstige) zeer kortdurende hinder door elektrostatische ontlading beschreven. Evenwel geen andere directe effecten. Er moet dan ook vanuit gegaan worden dat deze er niet zijn of zo zeldzaam dat daarover geen (goed) gedocumenteerde studies zijn.

      In het verleden werd door sommige onderzoekers gesuggereerd dat elektrostatische ontladingen de oorzaak konden zijn van het sickbuilding syndrome. Onderzoek heeft evenwel nimmer een directe relatie is met hinderlijke elektrostatische ontladingen kunnen aantonen. Wel staat vast dat als elektrostatische ontladingen vaak voorkomen dit een negatief effect heeft op het welbevinden van mensen.

  3. ik heb sinds enkele weken behoorlijk last. vooral met uitkleden en als mensen me aanraken, krijgen we beiden een schok.

    • Hinderlijk zijn deze elektrostatische ontladingen zeker. Wat de oorzaak is, is vanaf hier niet zonder meer informatie aan te geven. En zelfs dan is het vaak niet mogelijk. Het zit vaak in kleine details die in dit geval een paar weken geleden veranderd zijn.

      Met metingen en proeven ter plaatse is de oorzaak meestal wel te achterhalen. Mijn ervaring is dat de oorzaak vaak iets onverwachts is. Zo heb ik een geval aan de hand gehad dat door het droog wrijven van de tafel nadat met een vochtige doek gereinigd was, deze elektrostatisch opgeladen werd tot een oppervlaktespanning van 15 kV. Dat geeft een redelijke schok. En schrik omdat je het niet verwacht.

      Meer achtergronden over statische elektriciteit is hier te vinden >>>

  4. Wij hebben thuis metalen gispen eetstoelen. Als je opstaat of een stoel vastpakt krijgen we een schok. We hebben een natuurstenen vloer. Nu hebben we kleine ijzerdraadjes onderaan de stoel gedaan die geleiden naar de vloer. Het helpt maar het ziet er stom uit. Iemand een andere oplossing? De stoelen en vloer blijven het liefst zoals ze zijn, we hebben het nl nog maar pas aangeschaft.

    • Door het aanbrengen van een ijzerdraadje wordt de stoel geaard. Dat deze niet geaard is, komt door de kunststof steunen onder de poten. De vraag is of dit de oplossing is. De oorzaak van het probleem ligt namelijk bij elektrostatische oplading.

      Deze laatste wordt beïnvloed door een aantal factoren. 1 van de factoren is de relatieve luchtvochtigheid. Als deze stijgt dan neemt het probleem van de elektrostatisch oplading af daar met de stijging van de r.v. de oppervlakteweerstand afneemt. Het is daarom van afstand niet te zeggen of de genomen maatregel, de ijzerdraadjes, het probleem verminderd heeft of dat de toegenomen relatieve luchtvochtigheid hiervoor gezorgd heeft.

      De oorzaak van de elektrostatische oplading wordt waarschijnlijk veroorzaakt door de stoffen bekleding van de stoelen. Ofschoon dit een bekend probleem is, zijn er nog steeds stoffen in de handel die heel goed elektrostatisch op te laden zijn. Er zijn antistatische sprays voor kleding in de handel waardoor het probleem zou moeten verdwijnen/verminderen. Hierbij past de waarschuwing dat altijd eerst op een proefstukje uitgeprobeerd moet worden dat de spray de stof niet aantast.

  5. Bij het aanraken van badkamerkraan op wastafel in badkamer krijg ik wel eens stroom en slaan de stoppen van deze groep door.Het is niet altijd,maar wel vaak. Wastafel is geaard zie aangesloten draadjes met klemmen zitten.
    Ook mijn kleindochter en mijn man hebben er last van maar niet in de mate welke ik heb.
    Elektricien naar laten kijken maar zegt dat het een statisch probleem is. Maar waarom niet bij de overige kranen op de badkamer? Ben er niet gerust op. Kunt U helpen, dank U.

    • Als de stoppen doorslaan als de badkamerkraan wordt aangeraakt dan betekent dat er een verbinding moet zijn van de badkamerkraan met de fasedraad van de elektrische installatie. De stop in de fasedraad kan immers niet doorslaan als er geen verbinding is met de badkamerkraan. Overigens mag de badkamerkraan ook geen verbinding hebben met de “nuldraad”.

      Op grond van de gegeven informatie kan mijn conclusie dan ook niet anders zijn dat er een probleem is met de elektrische bedrading. Met nadruk wil ik er op wijzen dat er m.i. sprake is een zeer gevaarlijke situatie waarop onmiddellijke actie noodzakelijk is. In de worst case zou dit op enig moment kunnen leiden tot elektrocutie.

  6. Mijn hele leven ben ik erg gevoelig voor statische elektriciteit. Sinds kort heb ik mijn huis verbouwd: een nieuwe, dure, laminaatvloer en inbouwapparatuur. Ik voel al van tevoren dat ik een schok ga krijgen door het aanraken van de ovendeur. En soms als ik mijn hond aai. Ik denk dat ik thuis een bepaald soort pantoffels moet dragen. Is daar een advies voor? Met name qua materiaal

    • ESD (elektrostatische dissipatieve) schoenen zijn zeer geschikt om ongewilde elektrostatische ontladingen te voorkomen. Verkrijgbaar in winkels en webshops voor werkkleding.

  7. ik loop sinds een klein jaartje met een rollator en sindsdien heb ik last van statische schokken. bij alles wat ik aanraak, krijg ik een schok. maar ook de personen die ik aanraak en zelfs mijn hondje, krijgt dan een schok. het vreemde is, dat het met de scootmobiel (ik heb een kleine opvouwbare en een grote) of loopkruk, niet gebeurd. dus alleen als ik met de rollator loop. het kan daarom dus ook niet aan mijn kleding liggen, want anders had ik het continu met alle hulpmiddelen moeten hebben.
    is er iemand die een idee heeft hoe ik dit kan oplossen, want dit is echt heel vervelend. alvast bedankt.

    • Eén van de valkuilen bij het onderzoeken van overlast door elektrostatische ontladingen is om bepaalde materialen bij voorbaat uit te sluiten daar de overlast bij bepaalde omstandigheden niet optreedt. Immers elektrostatische oplading ontstaat als twee materialen met verschillende eigenschappen snel van elkaar worden gescheiden. Lopen is een voorbeeld waarbij dit optreedt maar ook bij het opstaan uit een stoel.

      In de praktijk treedt elektrostatische oplading praktisch altijd op. Echter is deze in de regel niet zo sterk dat er overlast ontstaat door elektrostatische ontlading.

      Rollators hebben vaak rubberen en/of kunststof wielen. De eigenschappen hiervan zijn anders dan van tapijt. Dus kan er elektrostatisch oplading ontstaan. Hierbij ontstaat er een overschot of tekort aan elektronen op het scheidingssvlak. Dit wordt vereffend door dat het overschot afvloeit via andere materialen dan wel door deze materialen aangevuld wordt. Als deze materialen enigszins geleidend zijn dan wordt ontstaat er snel een evenwicht dan wel wordt de elektrostatisch oplading zo klein dat er geen overlast bij de ontlading ontstaat.

      Zonder te meten is het moeilijk om een advies te geven. Behalve dat in de meeste gevallen zogeheten ESD schoenen een zeer probate oplossing voor de overlast zijn.

  8. Beste,
    Sinds een paar weken heb ik veel last van statische elektriciteit….Dit veel op metalen deurknoppen of mensen.
    Maar een week geleden raakte ik rubberen handschoen aan en kreeg ik ook een schok?
    Vandaag liep ik langs de aanrecht (plastic) en kreeg mijn arm een schok?
    Ik dacht dat dit niet mogelijk was?
    Ik weet niet of het verband houdt met elkaar maar elektrische apparaten gaan de laatste tijd spontaan uit als ik in de buurt kom?

    Misschien heeft u het antwoord voor mij?

    Alvast bedankt

    • Zonder metingen is het niet mogelijk om een verklaring te geven voor het elektrostatisch ontladen. Wel is aan te geven in welke richtingen gezocht kan worden voor een mogelijke verklaring.

      De eerste is dat de gevoeligheid voor het waarnemen van elektrostatische ontladingen veranderd is. Oorzaken hiervan zijn vaak moeilijk aan te geven. Omdat ze meestal buiten de competenties van de onderzoeker vallen worden ze vaak over het hoofd gezien.

      De andere is dat, om welke redenen dan ook, U sterker elektrostatisch opgeladen wordt dan voorheen. Dit kan door ander schoeisel, andere kleding, meubelbekleding, enz. Niets kun en mag je hierbij uitsluiten terwijl we wel erg geneigd zijn om dit te doen.

Geef een reactie

Het beantwoorden van vragen op de website is een gratis service die verleend wordt als er tijd voor is. En past in de doelstelling van de website, het geven van voorlichting. Reacties worden dan ook pas na moderatie geplaatst.

AVG:
Het verzenden van een reactie impliceert dat deze opgeslagen wordt in de database van de website en na moderatie op de website wordt geplaatst.

 

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *